Czym jest masaż? Historia, techniki, rodzaje i korzyści

Masaż to jedna z najstarszych form troski o ciało. Zanim powstały szpitale i apteki, ludzie w Chinach, Indiach i Grecji radzili sobie ze zmęczeniem i bólem za pomocą dłoni. Dziś chodzimy na masaż z bardzo różnych powodów: żeby rozluźnić kark po tygodniu przy komputerze, zregenerować się po treningu, odpocząć od hałasu albo po prostu zrobić coś dobrego dla siebie.

W tym przewodniku wyjaśniamy, czym właściwie jest masaż, skąd się wziął, jak działa na organizm i co mówią o nim badania. Opisujemy też podstawowe techniki i najpopularniejsze rodzaje masażu, podpowiadamy, jak wygląda pierwsza wizyta, i wymieniamy sytuacje, w których lepiej zabieg przełożyć.

Czym jest masaż? Definicja w skrócie

Masaż to zabieg, w którym masażysta za pomocą dłoni, a czasem także przedramion, łokci lub specjalnych akcesoriów, oddziałuje na skórę, mięśnie, powięź i inne tkanki miękkie. Wykorzystuje przy tym uporządkowane ruchy, takie jak głaskanie, rozcieranie, ugniatanie czy oklepywanie. Celem może być rozluźnienie napiętych mięśni, szybsza regeneracja, zmniejszenie stresu albo po prostu przyjemność i chwila odpoczynku.

Słowo „masaż” trafiło do polszczyzny z francuskiego (massage). Skąd wzięło się w samym francuskim, nie wiadomo na pewno. Najczęściej wskazuje się arabskie mass, czyli „dotykać”, portugalskie amassar, czyli „ugniatać ciasto”, albo grecki czasownik massein o podobnym znaczeniu. Każda z tych wersji dobrze oddaje istotę zabiegu: to praca dotykiem, rytmem i naciskiem.

Warto od razu rozróżnić dwa światy. Masaż leczniczy wykonuje się, gdy coś dolega: po urazie, przy bólu pleców albo w ramach rehabilitacji, zwykle po konsultacji z lekarzem lub fizjoterapeutą. Masaż relaksacyjny służy odprężeniu i dobremu samopoczuciu. Techniki bywają podobne, ale cel, tempo i atmosfera zabiegu są zupełnie inne. W salonach takich jak Cosmos chodzi o to drugie, czyli o relaks, regenerację i czas tylko dla siebie.

Krótka historia masażu

Najstarsze opisy masażu pochodzą z Chin. Wspomina o nim klasyczny traktat medyczny Huangdi Neijing, a chińska tradycja rozwinęła techniki anmo i tuina, stosowane do dziś. W Indiach od tysięcy lat praktykuje się ajurwedyjską abhjangę, czyli masaż całego ciała ciepłym olejem, który w wielu domach wciąż jest częścią codziennej pielęgnacji.

W starożytnej Grecji masaż należał do medycyny i do treningu sportowców. Hipokratesowi przypisuje się zdanie, że lekarz musi znać się na wielu rzeczach, a na pewno na nacieraniu ciała. Grecy i Rzymianie łączyli masaż z kąpielami. W rzymskich termach po gorącej łaźni przychodził czas na olejki i ugniatanie mięśni.

Swoje tradycje stworzyły też inne kultury. Na Hawajach powstał masaż lomi lomi, oparty na długich, płynnych ruchach przedramion. W Tajlandii od stuleci praktykuje się nuad thai, czyli tradycyjny masaż tajski, który w 2019 roku trafił na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. W Japonii w XX wieku rozwinęło się shiatsu, oparte na ucisku palców w określonych punktach ciała.

Współczesny masaż klasyczny ukształtował się w Europie w XIX wieku. Często nazywa się go szwedzkim i łączy ze Szwedem Pehrem Henrikiem Lingiem, twórcą systemu gimnastyki leczniczej. Znacznie większy wpływ na samą technikę miał jednak holenderski lekarz Johann Mezger, który traktował masaż jako osobną metodę leczenia. Lekarze, którzy uczyli się u niego w Amsterdamie, upowszechnili francuskie nazwy chwytów, takie jak effleurage (głaskanie) i pétrissage (ugniatanie).

Jest też polski wątek. Urodzony w Białymstoku Izydor Zabłudowski (1850-1906) zetknął się z masażem podczas wojny rosyjsko-tureckiej, a potem zrobił karierę w Berlinie. W 1896 roku otrzymał tytuł profesora masażu na tamtejszym uniwersytecie i był jednym z ludzi, dzięki którym masaż zaczęto traktować jako poważną metodę terapii, a nie ludową ciekawostkę.

Jak masaż działa na organizm

Masaż działa na kilku poziomach naraz i właśnie dlatego trudno go badać tak, jak bada się leki. Najłatwiej opisać to w czterech warstwach.

Mięśnie i tkanki. Nacisk i rozcieranie rozgrzewają tkanki, zwiększają miejscowy przepływ krwi i pomagają rozluźnić miejsca, które długo pozostają napięte, na przykład kark i barki u osób pracujących przy biurku. Po dobrym masażu ruchy często wydają się lżejsze i swobodniejsze.

Układ nerwowy. Spokojny, rytmiczny dotyk sprzyja przejściu organizmu w tryb odpoczynku. Oddech zwalnia i się pogłębia, tętno się uspokaja, a myśli przestają krążyć wokół listy zadań. Wiele osób zasypia na stole i to zupełnie normalne.

Odczuwanie dotyku. W skórze mamy wyspecjalizowane włókna nerwowe, nazywane włóknami C-dotykowymi. Badania pokazują, że najmocniej reagują one na powolne głaskanie z prędkością od 1 do 10 cm na sekundę, a ludzie oceniają taki dotyk jako najprzyjemniejszy. Dlatego spokojne, płynne ruchy potrafią dać tak silne poczucie odprężenia, nawet gdy nacisk jest delikatny.

Głowa. Godzina bez telefonu, w cieple i półmroku, sama w sobie jest dziś rzadkością. Masaż wymusza przerwę, której na co dzień sobie nie dajemy, i pozwala na nowo poczuć własne ciało, zamiast tylko go używać.

Co mówią badania

Wokół masażu narosło sporo przesady, więc warto trzymać się faktów. Amerykański instytut NCCIH, który zbiera wyniki badań nad metodami uzupełniającymi medycynę, podsumowuje je mniej więcej tak:

• masaż może przynieść krótkotrwałą ulgę przy bólu karku i barków oraz przy przewlekłym bólu dolnej części pleców, choć jakość dowodów jest umiarkowana lub niska,
• u osób z fibromialgią masaże powtarzane przez co najmniej pięć tygodni zmniejszały ból, lęk i obniżony nastrój,
• ryzyko działań niepożądanych jest niskie, a poważne powikłania zdarzają się rzadko, zwykle przy bardzo intensywnych technikach albo u osób z problemami zdrowotnymi.

Mówiąc prościej: masaż nie jest cudownym lekiem na wszystko. Dobrze wykonany pomaga się jednak rozluźnić, zmniejsza napięcie i poprawia samopoczucie, a dla większości ludzi to wystarczający powód, żeby do niego wracać.

Najważniejsze korzyści masażu relaksacyjnego

Powody, dla których ludzie regularnie wracają na masaż, zwykle układają się w kilka powtarzających się punktów.

• Mniej napięcia w ciele. Kark, barki i lędźwie najczęściej trzymają stres całego tygodnia. Po masażu łatwiej się wyprostować i swobodniej oddychać.
• Spokojniejsza głowa. Godzina skupienia na dotyku działa podobnie jak medytacja, tyle że nie trzeba się jej uczyć.
• Lepszy sen. Wiele osób mówi, że noc po masażu jest wyjątkowo spokojna. To efekt rozluźnienia i wyciszenia, a nie żadna magia.
• Szybsza regeneracja. Po treningu, długim locie albo całym dniu zwiedzania miasta pieszo masaż pomaga ciału wrócić do formy.
• Lepszy kontakt z ciałem. Na co dzień zauważamy ciało dopiero wtedy, gdy coś boli. Masaż pozwala poczuć je w przyjemny sposób i zauważyć, gdzie gromadzi się napięcie.

Podstawowe techniki masażu

W polskiej szkole masażu klasycznego wyróżnia się kilka podstawowych technik. Dobry masażysta łączy je płynnie, więc w trakcie zabiegu rzadko da się wyczuć, gdzie kończy się jedna, a zaczyna druga.

W masażu relaksacyjnym dominują głaskanie i spokojne ugniatanie. Mocne rozcieranie i oklepywanie spotkasz raczej w gabinecie fizjoterapii albo przed zawodami sportowymi.

Najpopularniejsze rodzaje masażu

Rodzajów masażu jest dziś kilkadziesiąt, a nazwy potrafią zmylić. Poniżej krótki przegląd tych, o które klienci pytają najczęściej. Zabiegi, które wykonujemy w naszym salonie, opisujemy szczegółowo na stronie poświęconej rodzajom masażu.

Masaż klasyczny

To punkt wyjścia dla większości innych technik. Masażysta pracuje na plecach, karku, nogach i ramionach, łącząc głaskanie, rozcieranie i ugniatanie. Nacisk jest średni i dopasowany do potrzeb. Dobry wybór na pierwszy raz, bo pozwala sprawdzić, jaki rodzaj dotyku najbardziej ci odpowiada.

Masaż relaksacyjny i aromaterapeutyczny

Wolniejszy i łagodniejszy niż klasyczny. Liczy się tu rytm, ciepło i atmosfera: przygaszone światło, spokojna muzyka i olejki o delikatnym zapachu, na przykład lawendy czy drzewa sandałowego. Celem nie jest praca nad konkretnym mięśniem, tylko głębokie odprężenie całego ciała.

Masaż sportowy i leczniczy

Intensywniejszy, z mocniejszym naciskiem i większą ilością rozcierania. Wykonuje się go przed zawodami, po treningu albo przy konkretnych dolegliwościach. Jeśli coś cię boli od dłuższego czasu lub masz za sobą uraz, najlepiej zacząć od wizyty u fizjoterapeuty.

Masaż tajski, shiatsu i lomi lomi

Trzy tradycje z trzech stron świata. Masaż tajski wykonuje się w ubraniu, na macie, z elementami rozciągania. Shiatsu opiera się na ucisku określonych punktów. Lomi lomi to długie, płynne ruchy przedramion, które przypominają fale. Każdy z nich jest raczej rytuałem niż zwykłym zabiegiem.

Masaż gorącymi kamieniami

Masażysta układa na ciele gładkie, podgrzane kamienie bazaltowe i wykorzystuje je także do samego masażu. Ciepło pomaga mięśniom szybciej się rozluźnić, dlatego ten zabieg szczególnie dobrze sprawdza się jesienią i zimą, gdy ciało jest zmarznięte i spięte.

Masaż zmysłowy i rytuały inspirowane tantrą

Spokojny, uważny zabieg, w którym najważniejsze są powolny dotyk, oddech i atmosfera. To właśnie tu najlepiej widać działanie włókien C-dotykowych, o których pisaliśmy wyżej. Więcej o tym, jak wygląda masaż zmysłowy w praktyce, przeczytasz na naszym blogu. Blisko mu do rytuałów inspirowanych tantrą, które łączą masaż z elementami medytacji i świadomego oddychania.

Masaż dla par

Wspólny zabieg dla dwóch osób, zwykle w jednej sali. Masaż dla par to sposób na wspólne odprężenie i dobry pomysł na prezent, rocznicę albo po prostu wolne popołudnie we dwoje.

Olejki, żele i atmosfera: czym się masuje

Większość masaży wykonuje się z użyciem olejku, który pozwala dłoniom płynnie przesuwać się po skórze. Najczęściej używa się oleju migdałowego, jojoba, z pestek winogron albo kokosowego. Jeśli masz alergię, na przykład na orzechy, powiedz o tym przed zabiegiem, bo olej migdałowy jest jednym z najpopularniejszych. W aromaterapii dodaje się do oleju kilka kropli olejku eterycznego: lawenda wycisza, cytrusy dodają energii, a eukaliptus kojarzy się ze świeżością.

W niektórych zabiegach zamiast olejku używa się żelu. Najbardziej znany jest żel nuru, wytwarzany na bazie wodorostów nori. Jest bezwonny, bardzo śliski i długo nie wysycha, dlatego stosuje się go w japońskim masażu nuru.

Równie ważne jak olejek jest otoczenie. Ciepła sala, czyste ręczniki, stonowane światło i cicha muzyka sprawiają, że ciało szybciej się rozluźnia. W zimnym i hałaśliwym pomieszczeniu nawet najlepsza technika działa słabiej.

Jak wygląda pierwsza wizyta na masażu

Pierwsza wizyta budzi zwykle najwięcej pytań, choć w praktyce wszystko jest prostsze, niż się wydaje.

Rezerwacja. Umawiając się, możesz od razu powiedzieć, czego szukasz i czy wolisz delikatny, czy mocniejszy nacisk. Masaż trwa zwykle 60, 90 albo 120 minut. Aktualne ceny poszczególnych zabiegów znajdziesz w naszym cenniku.

Przyjście. Najlepiej być na miejscu 10 minut wcześniej, żeby spokojnie się przebrać i wziąć prysznic. Pośpiech tuż przed zabiegiem sprawia, że pierwsze minuty masażu idą na uspokajanie oddechu.

Krótka rozmowa. Masażystka zapyta o twoje oczekiwania, ulubiony nacisk i miejsca, których lepiej nie dotykać. To też moment, żeby wspomnieć o urazach, alergiach i problemach zdrowotnych. Jeśli chcesz wcześniej sprawdzić, kto będzie cię masować, zajrzyj na stronę o naszym zespole.

Zabieg. Leżysz na stole, a ciało przykrywa ręcznik, który odsłania tylko masowaną partię. W trakcie zabiegu możesz w każdej chwili powiedzieć, że nacisk jest za mocny, że jest ci zimno albo że chcesz, by masażystka skupiła się na karku. Dobry masaż to rozmowa, nawet jeśli prowadzona niemal bez słów.

Po masażu. Wstawaj powoli, bo po głębokim rozluźnieniu może zakręcić się w głowie. Wypij szklankę wody i nie planuj na ten wieczór intensywnego treningu. Najlepiej po prostu pozwolić ciału dłużej zostać w stanie odprężenia.

Masaż nie zawsze musi odbywać się w salonie. Osoby w podróży służbowej, które po całym dniu spotkań nie mają już siły nigdzie wychodzić, często wybierają masaż w hotelu.

Kiedy lepiej przełożyć masaż

Masaż jest bezpieczny dla większości zdrowych osób, ale są sytuacje, w których lepiej go odłożyć albo najpierw porozmawiać z lekarzem.

• Gorączka, przeziębienie, infekcja. Organizm potrzebuje wtedy odpoczynku, a masaż może tylko dodatkowo go obciążyć.
• Świeży uraz, stan zapalny lub obrzęk. Skręcenie, naderwanie mięśnia czy stłuczenie najpierw muszą się wygoić.
• Zmiany na skórze. Rany, oparzenia, także słoneczne, wysypki i infekcje skóry to miejsca, których się nie masuje.
• Zakrzepica i zaawansowane żylaki. Przy podejrzeniu zakrzepicy masaż jest wykluczony, a przy żylakach masażysta omija te okolice.
• Ciąża, choroby serca, nieuregulowane ciśnienie. Tu decyzję warto podjąć razem z lekarzem, a w ciąży wybierać tylko zabiegi przygotowane z myślą o przyszłych mamach.
• Rekonwalescencja po operacji albo leczenie onkologiczne. Masaż bywa wtedy możliwy, ale tylko po konsultacji z lekarzem prowadzącym.
• Alkohol i obfity posiłek. Po alkoholu masaż bardziej obciąża organizm, a z pełnym żołądkiem trudno wygodnie leżeć. Najlepiej zjeść lekki posiłek godzinę lub dwie przed wizytą.

Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe albo leczysz się przewlekle, zapytaj lekarza o masaż przed pierwszą wizytą. To kilka minut rozmowy, które dają pewność, że zabieg ci posłuży.

Jak często chodzić na masaż

Nie ma jednej zasady, która pasowałaby do wszystkich. Wiele zależy od tego, czego oczekujesz i jak intensywnie żyjesz.

Jeśli masaż ma być sposobem na regularne odprężenie, większość osób wybiera wizytę co dwa, trzy albo cztery tygodnie. Taki rytm pozwala utrzymać efekt i nie dopuścić do tego, żeby napięcie narastało miesiącami. W bardzo wymagającym okresie, na przykład przy dużym projekcie w pracy albo przygotowaniach do zawodów, dobrze sprawdzają się wizyty co tydzień.

Masaż może też być jednorazowym prezentem dla siebie albo dla kogoś bliskiego. Nawet pojedyncza wizyta pomaga zwolnić, a często pokazuje też, jak bardzo ciało tego potrzebowało. Najlepszym wskaźnikiem są sygnały z twojego ciała. Jeśli kark znów sztywnieje, a sen robi się płytszy, to znak, że czas na kolejną wizytę.

Jak wybrać masaż dla siebie

Najprościej zacząć od pytania, czego dziś potrzebujesz.

• Chcesz się po prostu odprężyć? Wybierz masaż relaksacyjny albo aromaterapeutyczny.
• Boli cię kark po tygodniu przy biurku? Masaż klasyczny ze średnim naciskiem na plecy i barki.
• Jesteś po treningu albo długim biegu? Masaż sportowy pomoże zregenerować mięśnie.
• Szukasz głębokiego wyciszenia i uważności? Sprawdź masaż zmysłowy albo rytuały inspirowane tantrą.
• Chcesz spędzić czas z partnerem lub partnerką? Masaż dla par to dobry wybór na wspólne popołudnie.
• Nie wiesz, od czego zacząć? Powiedz o tym przy rezerwacji. Doświadczona masażystka dobierze zabieg do twoich potrzeb.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest masaż w jednym zdaniu?

Masaż to zabieg, w którym za pomocą dłoni i uporządkowanych ruchów, takich jak głaskanie, rozcieranie i ugniatanie, oddziałuje się na skórę i mięśnie, żeby je rozluźnić, zmniejszyć napięcie i poprawić samopoczucie.

Czy masaż boli?

Masaż relaksacyjny nie powinien boleć. Przy mocniej napiętych mięśniach możesz poczuć lekki dyskomfort, ale zawsze możesz poprosić o słabszy nacisk. Ból to sygnał, żeby zwolnić, a nie powód, żeby zaciskać zęby.

Ile trwa masaż?

Najczęściej 60 minut. Dłuższe zabiegi, 90 lub 120 minut, pozwalają dokładniej popracować nad całym ciałem i dłużej pozostać w stanie odprężenia.

Jak przygotować się do masażu?

Zjedz lekki posiłek godzinę lub dwie wcześniej, nie pij alkoholu, przyjdź kilka minut przed czasem i weź prysznic. Warto też wcześniej zastanowić się, na czym ci zależy, i powiedzieć o tym masażystce.

Czy do masażu trzeba się rozebrać?

To zależy od rodzaju masażu i twojego komfortu. Przy masażu z olejkiem ciało przykrywa się ręcznikiem i odsłania tylko masowaną partię. Masaż tajski wykonuje się w luźnym ubraniu.

Czy można iść na masaż po alkoholu albo tuż po jedzeniu?

Lepiej nie. Po alkoholu masaż bardziej obciąża organizm, a z pełnym żołądkiem trudno się zrelaksować, zwłaszcza w pozycji na brzuchu.

Jak często można chodzić na masaż?

Zdrowe osoby mogą korzystać z masażu relaksacyjnego nawet co tydzień. Dla większości ludzi dobrym rytmem jest jedna wizyta co dwa do czterech tygodni.

Czym różni się masaż relaksacyjny od leczniczego?

Masaż leczniczy ma pomóc przy konkretnej dolegliwości i często jest częścią rehabilitacji. Masaż relaksacyjny służy odprężeniu, zmniejszeniu stresu i poprawie samopoczucia. Techniki bywają podobne, ale cel, tempo i nacisk są inne.

Masaż to prosta rzecz

Dotyk, czas i spokój. Tyle wystarczy, żeby ciało i głowa na chwilę odpoczęły od codziennego pośpiechu. Jeśli chcesz sprawdzić, jak masaż działa na ciebie, zapraszamy do naszego salonu przy ul. Marszałkowskiej 140, w samym centrum Warszawy. Termin najłatwiej umówić przez telefon lub formularz kontaktowy, a więcej o poszczególnych zabiegach przeczytasz na naszym blogu.